Phong tục cúng ghe truyền thống của người dân Miền Tây

24

Khi phượt về Miền Tây, bạn đã từng nghe nói đến phong tục cúng ghe của người xứ này chưa? Nếu chưa thì hãy cùng tìm hiểu về nét văn hóa Miền Tây qua bài viết dưới đây:

Phong tục cúng ghe truyền thống của người dân Miền Tây

Phương tiện di chuyển trên sông của người Miền Tây

Có khá nhiều người dân Miền Tây đồng bằng sông Cửu Long sử dụng phương tiện đi lại, mua bán chủ yếu bằng ghe, xuồng. Các phương tiện này rất đa dạng về trọng tải, kích cỡ và cách đóng. Ngoài ra còn đa dạng về chất liệu gỗ, thiết kế tùy vào sở thích người dùng hoặc phụ thuộc tùy vào mục đích sử dụng.

Do địa hình sông rạch đan xen nhau nên ghe, xuồng gắn chặt và thân thiết với đời sống của người dân Miền Tây. Do đó mà tục lệ cúng ghe được nhiều người buôn bán lưu truyền từ ngàn xưa. Họ tin tưởng một đấng thiêng liêng luôn chở che giúp cho việc buôn may bán đắt, tránh bị tai nạn trên sông biển hay kênh rạch.

Thờ cúng hình tượng “Bà, Cậu” của dân sông nước

Trên ghe, xuồng của dân Miền Tây thường có thờ cúng hình tượng “Bà, Cậu”. Khi nhắc đến bức tượng đó, các chủ ghe thường truyền tụng là một bà già và hai người con trai chuyên cứu giúp những người gặp nạn trên sông. Để tri ân tấm lòng đó, các bạn hàng xưa thường tổ chức cứu cúng vái cầu nguyện Bà và hai cậu con trai phù hộ, giúp đỡ.

Ngoài ra thì hình tượng “Bà, Cậu” còn còn có một ý nghĩa khác với người đi ghe xuồng. Người dân đi ghe thường dùng để cảnh báo trừng phạt những hành vi, lời nói sai trái, không trung thực. Đại đa số ghe buôn, ghe hàng đều thờ “Bà, Cậu trên ghe và tổ chức cúng ghe vào các ngày 16, 29 âm lịch của mỗi tháng.

Vật lễ dùng trong phong tục cúng ghe

Về lễ vật cúng bái thì các chủ ghe thường cúng vịt (tượng trưng cho sự bơi lội, di chuyển thuận lợi trên sông). Mâm cúng sẽ bao gồm vịt luộc với ba chén cháo, một bình trà, một bình rượu và bánh ngọt. Tuy nhiên cũng có nơi sẽ cúng thêm đầu heo tùy vào điều kiện kinh tế của gia đình. Mâm cúng thường được đặt trước mũi ghe, trước khi cúng chủ ghe sẽ thắp nhang cầu nguyện cho việc mua bán, may mắn, sức khỏe…

Có những “điềm báo” chẳng biết dựa trên nền tảng tâm linh nào, chẳng hạn việc mua bán sẽ thành đạt nếu trong khi di chuyển bắt gặp chó lội ngang sông và ở trước mũi ghe hoặc ban đêm trong khoang ghe xuất hiện đom đóm; việc mua bán sẽ khó khăn khi gặp rắn hay ngỗng lội ngang…

Phong tục cúng ghe truyền thống của người dân Miền Tây

Các phong tục cúng ghe truyền thống ở Miền Tây

Cúng “gim lô”

Tục cúng ghe ở Miền Tây khá phong phú, mặt khác lại có một số nét tương đồng. Tục cúng “gim lô” thường được cúng để chuẩn bị đóng ghe mới, thường được cúng vái miếng ván gỗ đầu tiên. Mâm cúng của chủ ghe thường sẽ kèm theo vấm vải đỏ tượng trưng cho sự may mắn.

Miếng ván gỗ “gim lô” phải dày hơn các miếng gỗ tiếp theo. Sau khi hoàn thành chiếc ghe, chủ nhà phải thu hồi các cây đinh đã đóng trên miếng “gim lô”, thợ đóng ghe phải “xảm” vào đó các cọc gỗ khác tương ứng. Tục truyền rằng nếu mất mấy cây đinh ấy thì sẽ bị nhiều điều xui xẻo.

Phong tục cúng ghe truyền thống của người dân Miền Tây

Cúng “lên nề”

Một nghi lễ khác được gọi là cúng “lên nề” là nghi thức cúng khi kéo ghe lên bờ để sữa chưa hoặc đại tu. Nghi thức cúng ghe này cũng tương tự các lễ nghi cúng hàng ngày. Cúng ghe để xuất hành buôn bán đầu năm, chủ ghe phải chọn ngày. Nếu đã chọn được ngày tốt nhưng vì một nguyên nhân nào đó chưa xuất hành được thì bày lễ vật trên bờ, sau đó cho ghe chạy qua chạy lại nơi đặt mâm cúng ba lần, rồi xuất hành ngày nào thì tùy ý.

Phong tục cúng ghe truyền thống của người dân Miền Tây

Kết luận

Sau nghi thức cúng ghe, chủ nghe thường sang các ghe đậu lân cận mời sang uống rựơu, đờn ca tài tử, bàn bạc chuyện buôn bán làm ăn cho chuyến đi tới. Phong tục cúng ghe ở đồng bằng sông Cửu Long được xem là một tập tục văn hóa tâm linh, gắn chặt trong đời sống dân gian truyền thống đã vài trăm năm.

Theo Miền Tây Quê Tôi