Nghề “cất vó” trên sông – Nét độc đáo của người dân Miền Tây Nam Bộ

62

Cứ vào độ mùa nước đổ về các con sông đùng đục ở quê tôi là vào mùa cất vó. Vó có hình chiếc nón lá để ngửa lên nhưng các góc nhọn chia thành 4 hướng. Và có một sợi dây cột ở trọng tâm để có thể kéo lên mà xúc cá. Nghề cất vó là cách bắt cá rất độc đáo, thuận tiện nhất vào mùa nước lũ dâng cao.

Nghề "cất vó" trên sông - Nét độc đáo của người dân Miền Tây Nam Bộ

Nghề cất vó đánh bắt cá mùa nước lũ

Thông thường thì người đánh bắt cả phải giăng lưới, thả câu, đổ nò, đặt đuôi chuột… Nhưng với nghề này thì người đánh bắt cá không cần phải lội xuống sông. Đơn giản, họ chỉ cần ở trên bờ, dựng một cái chòi nhỏ. Sau đó đi tìm ít cây thật chắc như cây tre gai lâu năm để làm cần vó. Rồi mua lưới chài về để làm căng dây đan, kéo căng thành vó. Ngoài ra, thì còn một cái tiện lợi nữa là bà con có thể để cái giỏ để ngay dưới sông ngay chỗ cái vó và cất vó đánh bắt cả đêm lẫn ngày.

Đặc điểm của nghề này là nước càng đục, càng cao thì cất vó càng được nhiều cá. Vì nước đục, cá sẽ không thấy cá. Còn nước cao thì cá mát mình mẩy thì chạy nhiều sẽ bị lọt vào vó. Sau khoảng một thời cố định thả vó rồi lại kéo vó lên, người cất vó buông một đầu vó – nơi buộc các cần vó – rồi thả lưới vó chìm sâu vào nước.

Nghề "cất vó" trên sông - Nét độc đáo của người dân Miền Tây Nam Bộ

Kỹ thuật đánh bắt cá của nghề cất vó

Có nơi cất vó có dùng mồi để dụ cá, tép vào lưới. Mồi thường được làm bằng 2 thứ dễ tìm như cám đem rang cho thơm rồi trộn với đất dẻo vo thành cục nhỏ và liệng vào vó. Mùi cám thơm dẫn dụ cá tép vào vó ăn là lúc ta cất vó lên bắt chúng. Có mùa trúng vó, cá tôm nhiều vô số kể. Những con cá lớn bắt ăn, cá nhỏ thả nuôi, đem bán tùy từng gia đình.

Đây được xem như một hình thức đánh bắt cá ở quê tôi. Vì nó giúp cho người dân quê tôi tiết kiệm được khoản tiền chợ búa. Lại khi bắt được nhiều cá tép, chủ vó lại mang ra chợ bán lấy tiền. Có khi đi ghe xuồng đến vó, chủ ghe sẵn tiện thấy cá tép thì mua luôn về làm cơm chiều. Hay những khi gặp mùa cá về nhiều thì sẵn đó, chủ vó kêu bà con xóm giềng bắt ít con về ăn lấy thảo.

Nghề "cất vó" trên sông - Nét độc đáo của người dân Miền Tây Nam Bộ

Nghề cất vó có gây cản trở việc đi lại trên sông không?

Xin thưa việc này có nhưng rất ít. Sông nhỏ nên bà con thường đi lại chủ yếu bằng chèo, chống ghe xuồng… Nên khi đến chỗ cất vó thì người ta gọi chủ nhà ra cất vó lên rồi lẹ làng đi qua. Nhưng nếu vào ban đêm, để đảm bảo an toàn, thì chủ vó thường để đèn trứng vịt hay đèn chống bão ngay cái chòi, khi đó ai đi tới nơi cất vó thì nên đi chậm lại.

Tuy có chút bất tiện nhưng hết thảy bà con dân mình đều thuộc làu “quy luật” này. Bởi gần như nhà nào cũng có vó, cũng đi lại bằng ghe xuồng nên cũng thông cảm cho người chủ vó trong lúc “làm ăn” có cản trở đôi chút việc đi lại trên sông.

Nghề "cất vó" trên sông - Nét độc đáo của người dân Miền Tây Nam Bộ

Kết luận:

Cái vó là tâm hồn dân quê ta, chứng minh sự sáng tạo ra các cách đánh bắt ở mọi điều kiện, địa hình. Từ cái vó đồng quê, ta ngẫm ra văn hóa của vùng sông nước Cửu Long. “Sống chung với lũ” chẳng phải là câu nói rất quen của bà con miền sông nước hay sao? Lũ cho ta nguồn lợi thủy sản – con tôm, con cá. Chính cái vó là một “phát minh” của trí tuệ dân gian để chứng minh con người “sống chung với lũ” một cách hữu hiệu và an toàn.

Có thể từ trong sâu thẳm tâm hồn, cất vó đã gợi lại cho ai đó về một miền ký ức xa xăm, gợi nhớ về một miền quê có người mẹ già tóc bạc cất vó nuôi con khôn lớn. Cái vó thể hiện tâm hồn và tâm tính của con người vùng đất lắm sông, nhiều rạch:

“Còn đây cái vó bên sông,
Dẫu có theo chồng em vẫn nhớ quê”.

BTV Miền Tây Quê Tui